In deze rubriek worden oude arresten die nog steeds relevant zijn, besproken. Ditmaal staat het in 2013 gewezen arrest Lundiform/Mexx centraal (ECLI:NL:HR:2013:BY8101). Dit arrest bespreekt de uitleg van een commerciële overeenkomst en — in het bijzonder — de juridische betekenis van een entire-agreement clause naar Nederlands recht.

De achtergrond van het Lundiform/Mexx arrest

Mexx en Lundiform sluiten op 27 november 2007 een schriftelijke overeenkomst op grond waarvan Lundiform hardware levert voor de inrichting van circa 36 nieuwe Mexx-winkels in Europa (de Overeenkomst). De Overeenkomst bevat in artikel 3 een nauwkeurig omschreven procedure: Mexx voorziet Lundiform maandelijks van een voorspelde afname, Lundiform plant op basis van deze voorspelling haar inkopen, en Mexx garandeert de afname (artikel 3.4) van de voorraad die op basis van de door Mexx uitdrukkelijk bevestigde voorspelde afname was ingekocht.

Artikel 9.1 van de Overeenkomst bepaalt: “This Agreement constitutes the entire agreement between the parties and supersedes any earlier written or oral arrangements and agreements made between the parties.”

Bij de uitvoering van de afgesproken werkzaamheden volgen geen van beide partijen de in artikel 3 omschreven procedure. Als Mexx uiteindelijk aanzienlijk minder hardware afneemt dan overeengekomen — slechts 8.963 m² in plaats van de bij het aangaan van de Overeenkomst verwachte 13.108 m² — vordert Lundiform nakoming en schadevergoeding. Lundiform beroept zich daartoe onder meer op mondeling gemaakte pre-contractuele toezeggingen van Mexx en op de stelling dat partijen in werkelijkheid een andere bedoeling hebben dan de letterlijke tekst van artikel 3 doet vermoeden.

Oordeel hof en de entire-agreement clause

Het Hof Amsterdam bekrachtigt het eerdere vonnis van de rechtbank. Volgens het hof en de rechtbank geldt als uitgangspunt bij de uitleg dat sprake is van een commerciële overeenkomst tussen professionele partijen die uitgebreid over de inhoud onderhandelen, zodat aan de taalkundige betekenis van de bewoordingen grote betekenis toekomt.

Dezelfde redenering brengt het hof ertoe de entire-agreement clause onverkort toe te passen: nu partijen professionele partijen zijn en over de overeenkomst onderhandelen, zijn zij ook gebonden aan artikel 9.1, hetgeen meebrengt dat pre-contractuele toezeggingen van Mexx buiten beschouwing blijven.

Oordeel Hoge Raad: uitleg van de entire-agreement clause

Uiteindelijk komt het vraagstuk bij de Hoge Raad. De Hoge Raad vernietigt het arrest van het hof op meerdere gronden. De centrale overweging betreft ten eerste het uitgangspunt van het hof in rov. 3.6: de toepasselijkheid van de taalkundige uitlegmaatstaf is onvoldoende gemotiveerd in het licht van drie essentiële, door Lundiform aangevoerde stellingen, te weten:

• dat er in het geheel niet over de tekst is onderhandeld;
• dat Lundiform niet wordt bijgestaan door een jurist; en
• dat het modelcontract is opgesteld door het eigen legal department van Mexx.

Met de juistheid van deze stellingen vervalt de grond voor een uitsluitend taalkundige uitleg.

Hierop voortbouwend formuleert de Hoge Raad vervolgens een belangrijk oordeel over de entire-agreement clause zelf (rov. 3.5.3). De Hoge Raad maakt drie punten duidelijk.

Volgens de Hoge Raad kan een entire-agreement clause ten eerste een relevante omstandigheid zijn bij de uitleg van de overeenkomst waarvan zij deel uitmaakt, maar de betekenis ervan is steeds afhankelijk van de omstandigheden van het geval. Die omstandigheden worden gevormd door de bewoordingen van de clausule, de aard en gedetailleerdheid van de overeenkomst, en de wijze waarop de clausule tijdens de onderhandelingen ter sprake is gekomen.

Daarnaast is een entire-agreement clause op zichzelf geen uitlegbepaling. De clausule heeft een specifieke herkomst en functie in de Anglo-Amerikaanse rechtssfeer en heeft naar Nederlands recht niet zonder meer een bijzondere betekenis. De gebruikelijke strekking is dat partijen niet zijn gebonden aan eerdere, niet in de overeenkomst opgenomen afspraken die daarmee in strijd zijn. De bepaling staat er echter niet zonder meer aan in de weg dat bij de uitleg van de overeenkomst (bewijsrechtelijke) betekenis wordt toegekend aan verklaringen of gedragingen uit de pre-contractuele fase.

Ten derde: een entire-agreement clause hoeft er evenmin aan in de weg te staan dat naast de overeenkomst afspraken bestaan die op andere onderwerpen betrekking hebben. Het hof miskent in zijn arrest dat bepaalde delen van de voorraad mogelijk buiten de reikwijdte van artikel 9.1 vallen, nu die voorraden al vóór de contractsluiting zijn opgebouwd.

Gezien bovenstaande kan het arrest van het hof niet in stand blijven. De uitspraak wordt derhalve vernietigd.

Waarom is het arrest Lundiform/Mexx nog steeds relevant?

Lundiform/Mexx benadrukt dat een entire-agreement clause in de Nederlandse rechtspraktijk niet de absolute werking heeft die zij in andere jurisdicties wel heeft. De clausule sluit weliswaar eerdere tegenstrijdige afspraken uit, maar giet de contractsbepalingen niet in beton: de Haviltex-maatstaf blijft van toepassing, en pre-contractuele omstandigheden kunnen altijd een rol spelen bij de uitleg.