Cassatie is het beroep bij de Hoge Raad tegen een uitspraak van een lagere rechter, meestal een gerechtshof. Het is het laatste gewone rechtsmiddel.

De Hoge Raad beoordeelt niet opnieuw de feiten, maar of het recht juist is toegepast en of de uitspraak toereikend is gemotiveerd. De feiten en stellingen uit de feitelijke instanties vormen het uitgangspunt. In beginsel kunnen partijen in cassatie dan ook geen nieuwe feiten aanvoeren. Cassatie is dus geen ‘derde feitelijke instantie’.

‘In cassatie gaan’ betekent dat cassatieberoep wordt ingesteld bij de Hoge Raad tegen een ongunstige einduitspraak van een lagere rechter. Voorafgaand aan de cassatieprocedure worden door een cassatieadvocaat de kansen in cassatie uiteengezet in een cassatieadvies. Als de cassatieadvocaat kansen ziet voor het instellen van cassatieberoep met een reële kans van slagen, kan de cliënt beslissen om cassatieberoep in te stellen. De cassatieadvocaat zal dan een procesinleiding opstellen. Daarin zijn de klachten tegen de bestreden uitspraak opgenomen.

Een cassatieprocedure is de procedure bij de Hoge Raad waarbij wordt getoetst of de feitenrechter (meestal het hof) het recht juist heeft toegepast en of de uitspraak voldoende is gemotiveerd. De Hoge Raad onderzoekt niet opnieuw de feiten, maar kijkt uitsluitend naar juridische en motiveringsfouten.

Een cassatieprocedure werkt volgens de volgende principes:

• De Hoge Raad gaat uit van de feiten zoals vastgesteld door de lagere rechter.
• De Hoge Raad beoordeelt alleen of de rechtsregels, procesregels en motiveringsvereisten zijn nageleefd.
• Klachten moeten tot een andere uitkomst kunnen leiden; anders slagen ze niet.
• Hoge motiveringsdrempel: alleen onbegrijpelijke of ontoereikend gemotiveerde oordelen komen voor cassatie in aanmerking.

In een prejudiciële procedure legt een rechter een rechtsvraag voor aan de Hoge Raad. De zaak in feitelijke instanties wordt dan aangehouden totdat de Hoge Raad de rechtsvraag heeft beantwoord. Het stellen van prejudiciële vragen is kort gezegd alleen mogelijk wanneer een antwoord op deze vraag nodig is voor het nemen van een beslissing en dezelfde vraag moet worden beantwoord in talrijke soortgelijke geschillen. Het antwoord van de Hoge Raad – een prejudiciële beslissing – is richtinggevend voor de zaak waarin de prejudiciële vraag is gesteld, maar ook voor vergelijkbare toekomstige gevallen.

Een incidenteel cassatieberoep is een cassatieberoep van de verweerder, ingesteld als reactie op het principale cassatieberoep van de eiser.

De verweerder kan alleen incidenteel cassatie instellen wanneer de uitspraak voor hem ook nadelige beslissingen bevat. Dit gebeurt via het verweerschrift in cassatie, waarin de verweerder zijn eigen klachten opneemt.